PechaKucha Night over de Stijl

De PechaKucha Night van 20 april stond helemaal in het teken van de kunststroming ‘de Stijl’. Ontwerpers, kunstenaars, docenten en programmeurs onder anderen, vertelden over hoe het werk van ‘de Stijl’ ze heeft geïnspireerd. Ik was één van die sprekers. Ik vertelde over mijn onderzoek en zong het lied dat uit dat onderzoek kwam. Voor meer informatie en plaatjes over Gerrit Rietveld en Truus Schröder verwijs ik graag naar de site van het Rietveld Schröderhuis.

Ik heb ook een Pinterest bord gemaakt met heel veel plaatjes en links: Rietveld Schröder

Meer informatie, leuke projecten en mooie plaatjes over de Stijl: de Stijl in De Stad

Hieronder het lied en mijn uitgeschreven praatje:

 

Picture by Hay Kranen / CC-BY

Ik maak liedjes over historische figuren en gebeurtenissen. Het lied dat ik straks voor jullie ga zingen heb ik samen met Sander van Herk gemaakt. Het is het resultaat van mijn onderzoek naar Truus Schröder, Gerrit Rietveld en het huis dat ze samen hebben gebouwd: het Rietveld Schröderhuis.

Dit is mijn werkkamer. Zoals jullie zien worstel ik, zoals zo veel mensen, met een grote hoeveelheid spullen. Ik probeer van alles om orde in de chaos aan te brengen, meestal zonder resultaat. Ik heb er ook een boek over gelezen, van Marie Kondo. Zij zegt dat alleen de spullen moet bewaren waar je blij van wordt ‘does it spark joy?’ Daarnaast geeft ze instructies over het vouwen van je sokken, maar dat ga ik natuurlijk niet doen.

Wat ik zo mooi vindt aan Gerrit Rietveld: hij had het in zijn tijd , als een Marie Kondo avant le lettre, al over ‘een blijde bevrijding van het overtollige’ en ‘doorwerken tot het niet meer ingewikkeld is’.

Het Rietveld Schröderhuis is tot op de botten uitgekleed.
Dat  proces, die zoektocht naar eenvoud sprak me aan, die wilde ik doorgronden.

Als ik iets wil begrijpen ga ik onderzoek doen. Zoals bijvoorbeeld naar de Eerste Wereldoorlog. Daar begreep ik werkelijk helemaal niets van. Mijn onderzoeken noem ik ´poëtisch onderzoek´. Waarmee ik bedoel dat ik alleen onthoud wat me raakt en wat mijn fantasie prikkelt.
Ik dompel me onder in de materie, met al mijn zintuigen, zoals Gerrit Rietveld het voorstond. En als ik me helemaal volgezogen heb, ga ik schrijven. Dat worden dan liedjes en verhalen. Bij de Eerste Wereldoorlog was het overigens zo dat ik er steeds minder van begreep naarmate ik er meer over las.

Mata Hari

Ik schrijf daarnaast graag over tegendraadse types, die doen wat ze moeten doen, omdat ze nou eenmaal zijn wie ze zijn. Zoals bijvoorbeeld Mata Hari, de Friese huisvrouw die na haar scheiding naar Parijs vertrok, een verhaal verzon over tempeldansen, sliep met rijke officieren en wereldberoemd werd. Ik hou van mensen die hun eigen weg volgen, maar de wereld gaat niet zachtzinnig om met eigengereide types. Mata Hari werd van spionage beschudigd en gefusilleerd.

Anne Bonny en Mary Read

Door mijn personages beleef ik avonturen. Dit zijn Anne Bonny en Mary Read. Twee vrouwelijke piraten uit het begin van de 18e eeuw. Ik maakte over het het liedjesprogramma Bonny en Read. Toen ze gearresteerd werden, veroorzaakten ze een wereldwijd schandaal. Niet alleen droegen ze mannenkledig en vochten ze mee op het piratenschip van Calico Jack Rackham, ze vloekten ook nog eens als bootwerkers en bleken allebei zwanger. Dit feit heeft ze overigens wel van de strop gered.

Ik kom uit de linkse actiescène. Als ik inspiratie kreeg, door één of ander onrecht, dan ging ik meteen iets doen. Leuzen kalken, demonstreren of gebouwen bezetten.

Door de tijd heen ben ik wat milder geworden (of misschien gewoon bezorgder over wat de buren zullen denken). Maar ik ben ook tot de overtuiging gekomen dat iedereen op zijn eigen manier iets bij kan dragen. Liedjes zingen en verhalen vertellen  is mijn manier geworden om de wereld ´ruimer´en ´minder drukkend´ te maken, zoals Gerrit Rietveld dat ook wilde.

Ruimte, daar gaat het om. De ruimte tussen mensen. Daar gebeurt het. Ik ken het uit al mijn samenwerkingen. Sander heeft zijn gitaar en ik mijn tekst en tussen ons in ontstaat het lied.

Maar tussen Gerrit Rietveld en Truus Schröder is een grote liefde onstaan en die heeft een kleine revolutie ontketend.

Ze ontmoeten elkaar als Gerrit een bureau komt afleveren dat hij gemaakt heeft voor de man van Truus. Ze raken aan de praat over dat bureau. Het is een traditioneel bureau en ze vinden het helemaal niks. Samen dromen ze over ‘het nieuwe’.
Truus vraagt Gerrit om een kamer in haar huis op de Biltstraat in te richten. ‘Het kamertje met de mooie grijzen’ noemde ze dat en als de man van Truus Schröder sterft, vraagt ze Gerrit om een huis voor haar te verbouwen. Omdat ze geen geschikt huis vinden, gaan ze op zoek naar een landje, om zelf een huis op te bouwen. Afzonderlijk van elkaar vinden ze hetzelfde stukje grond, aan de rand van de stad, op de Prins Hendrikkade naast een blinde muur. In de woorden van Truus: ‘Een onmogelijk stukje grond, waar ze allemaal een plasje kwamen doen. Een heel vies stukje grond.’

Het eerste én het tweede ontwerp dat Gerrit maakte, keurde Truus af. Het ging haar niet ver genoeg en ze wil méé ontwerpen.
Met de plattegrond en de ligging van het huis als uitgangspunt begonnen ze opnieuw.
‘Die muren’, vroeg Truus ‘kunnen die ook weg?’.
‘Graag’ zei Gerrit en hij ontwierp een schuifwandensysteem.

Truus schreef in één van haar schriftjes dat Gerrit had gezegd: ‘Ze zeggen dat ik veel ideeën heb, jij hebt er veel meer. Ik vang ze bij jou op. Het zijn niet zo maar ideetjes, je weet waar het naartoe moet. En je interesseert je helemaal niet voor hoe het gedaan word en daar moet je je ook niet op toeleggen. We moeten samen blijven werken. ‘

Ruimte.
Tussenruimte
De ruimte bepalen zonder haar te omsluiten.
Niet met bouwmassa, maar met innerlijke ruimte die naar buiten voortgezet kan worden.
Daar begreep ik eerst helemaal niks van.

Picture by Hay Kranen / CC-BY

Toen zag ik dat enorme hoekraam. Zonder sponning. Het kan helemaal open waardoor binnen en buiten in elkaar over lopen en het landschap, het licht en de lucht onderdeel worden van het interieur (dat was natuurlijk voordat die lelijke snelweg werd aangelegd).

Truus Schröder en Gerrit Rietveld die samen dat huis bouwen. Ze hadden nog nooit een huis gebouwd en dan beginnen ze met dit huis. Dat heeft me geraakt. Veel meer dan de verboden liefde en al het verdriet dat daar bij hoort. In het Engels zeg je: ‘To make love ‘. Liefde maken. Dat is wat ze hebben gedaan.

Gerrit Rietveld is er altijd heel duidelijk over geweest dat Truus veel invloed op zijn ontwerpen had. Hij was meubelmaker toen Truus hem de opdracht gaf dit huis te bouwen. Een huis zoals er nog een huis gebouwd was.
Volgens de bouwcommissie was het niet eens een huis. Het ontwerp is alleen maar goedgekeurd omdat Gerrit opzettelijk wat foutjes in het ontwerp had gemaakt.

De laatste jaren van zijn leven, nadat zijn vrouw was overleden, leefde Gerrit met Truus in het huis dat ze hebben gebouwd. Na zijn dood bleef Truus er wonen tot ook zij op hoge leeftijd stierf.

Het was geen makkelijk huis om in te leven. Maar Truus en Gerrit vonden dat wonen een actieve houding vereiste. En dat zitten een werkwoord is. ‘Die stoelen van jou, daar stoot ik mijn enkels aan’ zei Truus.
‘Ja, dat vind ik heel naar’, zei Gerrit. ‘Jij verdient dat niet, maar er zijn van die mensen die het weleens goed zou doen.’

Picture by Henk de Klerk

Ik ben in mijn poëtisch onderzoek naar Gerrit Rietveld en Truus Schröder verder gegaan dan gewoonlijk. De bandopnames met hun stemmen ontroerden me. Door de oprechtheid en de liefde die er in doorklonk. Ik heb geprobeerd iets van die taal, een paar van hun uitspraken door te laten klinken in dit lied:

Langs vlakken lijnen

Om zo’n gek huis te bouwen
Op een vies stukje land
Iets nieuws te beginnen
Tegen de rand
Niet hoe het gedaan wordt
Maar waar het naartoe moet
Tot op de botten
Pas dan is het goed

Met duizenden stenen
Langs vlakken en lijnen
Het zware het lichte
De wanden verdwijnen
De ruimte vanbinnen
Zachtjes beminnen
Dit is geen huis
Hier ben ik thuis

Je moet wel wat laten
Maar het huis kan veel geven
En de rommel daaronder
Dat is het leven
De vorm en de liefde
Voor iedereen zichtbaar
Hoe het huis met ons meegroeit
En wij naar elkaar

Met duizenden stenen
Langs vlakken en lijnen
Het zware het lichte
De wanden verdwijnen
De ruimte vanbinnen
Zachtjes beminnen
Dit is geen huis
Hier ben ik thuis

Alles verandert
De wolken het licht
De jaren getekend
Op je gezicht
Wat jij bij me ving
En wat ik van je vroeg
Een mensenleven is nog niet genoeg

Met duizenden stenen
Langs vlakken en lijnen
Het zware het lichte
De wanden verdwijnen
De ruimte vanbinnen
Zachtjes beminnen
Dit is geen huis
Hier ben ik thuis

Hier ben ik thuis

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.